Tăng cường cơ chế phản biện, giám sát xã hội và sự tham gia của cộng đồng trong cải tạo đô thị hướng tới phát triển bền vững

Tóm tắt

Việt Nam đã trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng, song song với những thành tựu quan trọng. Quá trình này cũng bộc lộ nhiều hệ quả tiêu cực như hạ tầng kỹ thuật – xã hội quá tải, nhà ở khu vực nội đô xuống cấp, di sản mai một, môi trường suy thoái, trong khi biến đổi khí hậu và thiên tai ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, nhiều khu vực đã xuống cấp cần cải tạo và tái thiết đô thị . Việc cải tạo không thể chỉ được xem là nhiệm vụ kỹ thuật, mà là một quá trình xã hội - chính trị - kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi sự tham gia rộng rãi của người dân và sự giám sát chặt chẽ của xã hội. Bài báo phân tích vai trò cơ chế phản biện, giám sát xã hội và tham gia  của cộng đồng trong cải tạo đô thị ở Việt Nam, coi đây là điều kiện để bảo đảm minh bạch và phát triển bền vững. Trên cơ sở làm rõ khái niệm cải tạo đô thị và “tam giác” phản biện – giám sát – tham gia, nghiên cứu rà soát khung pháp lý, đánh giá thực trạng triển khai và những hạn chế chính. Tham chiếu một số kinh nghiệm quốc tế về quy hoạch có sự tham gia và dữ liệu mở, bài báo đề xuất các nhóm giải pháp thể chế, công cụ số, quy trình tham vấn có phản hồi và bộ chỉ số KPI tích hợp SIA/EIA, nhằm xây dựng hệ sinh thái quản trị cải tạo đô thị dân chủ, lấy người dân làm trung tâm.