Kiến trúc như không gian tâm lý – xã hội: Nghiên cứu lý thuyết về bản sắc và sự kết nối trong nhà ở Á Đông đương đại

Tóm tắt

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và đô thị hóa nhanh, kiến trúc nhà ở Việt Nam ngày càng đồng nhất, chịu ảnh hưởng mạnh từ phong cách phương Tây. Các thiết kế hiện đại tuy đạt hiệu quả công năng nhưng dần đánh mất chiều sâu văn hóa và kết nối tinh thần – những giá trị vốn gắn bó với truyền thống Á Đông.

Dựa trên lý thuyết tâm lý môi trường và hiện tượng học kiến trúc, bài viết phân tích sự thiếu vắng yếu tố ký ức, kết nối và thiên nhiên trong nhà ở đương đại, đồng thời đề xuất khung khái niệm Công năng – Văn hóa – Tâm lý (FCP) như hướng tiếp cận mới. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng ngôi nhà không chỉ là sản phẩm kỹ thuật, mà còn là không gian tâm lý – xã hội nuôi dưỡng bản sắc, ký ức và sự gắn kết gia đình.

Abstract

In the context of rapid globalization and urbanization, Vietnamese housing architecture is becoming increasingly homogenized under strong Western influence. While modern designs achieve functional efficiency and aesthetic appeal, they often lose the cultural and emotional depth inherent in East Asian domestic traditions.
Drawing on environmental psychology and architectural phenomenology, this study examines the absence of memory, connection, and nature in contemporary housing, and proposes an integrative Functional–Cultural–Psychological (FCP) framework as a new theoretical approach. The paper argues that a house should not be regarded merely as a technical artifact but as a psychosocial space that sustains identity, memory, and intergenerational bonding within Vietnamese families.