Điêu khắc - di sản bản địa đương đại: sự phản ánh ký ức tập thể và bản sắc xã hội Việt Nam giai đoạn 1973-2013 Sculpture as a contemporary indigenous heritage: recording collective memory and social identity in Vietnam (1973-2013)

Tóm tắt

Các định nghĩa truyền thống về di sản thường thiên về các đối tượng cổ vật, vô tình làm mờ đi vai trò của các sáng tạo nghệ thuật đương đại trong việc bảo tồn và định hình văn hóa. Thực trạng này tạo ra một khoảng trống trong việc nhận diện các hình thái di sản mới, lưu giữ về ký ức và bản sắc của một xã hội đang trong quá trình chuyển đổi. Vì thế, bài viết tiến hành khảo sát các tác phẩm điêu khắc đạt giải tại Việt Nam trong giai đoạn 1973-2013, qua đó đề xuất cách tiếp cận chúng như một dạng thức di sản bản địa đương đại - một văn bản vật chất lưu giữ những tự sự chung của dân tộc. Nghiên cứu vận dụng phương pháp phân tích nội dung và giải mã ký hiệu học trên cơ sở dữ liệu gồm 101 tác phẩm từ năm kỳ Triển lãm Điêu khắc Toàn quốc. Phương pháp này tập trung phân loại các chủ đề sáng tác theo tiến trình thời gian - từ đề tài cách mạng, hình tượng người phụ nữ đến các vấn đề xã hội mới như môi trường và lối sống đô thị - nhằm giải mã phương thức mà các tác phẩm nghệ thuật này phản ánh và định hình ký ức tập thể. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, các tác phẩm điêu khắc này không chỉ là những sáng tạo cá nhân đơn lẻ mà là sự kết tinh của các giá trị, xung đột và khát vọng của xã hội Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử. Từ những biểu tượng chiến tranh đến những suy tư về đời sống đô thị, chúng đã trở thành một di sản sống động, tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo không gian văn hóa công cộng và đối thoại xã hội. Kết luận khẳng định rằng, thông qua thực hành sáng tạo, các nhà điêu khắc đã làm giàu di sản bằng việc tạo lập những ký ức vật chất mới, góp phần củng cố sự gắn kết xã hội.

Abstract

Traditional definitions of heritage often focus on ancient objects, inadvertently overlooking the role of contemporary artistic creations in preserving and shaping culture. This creates a void in recognizing new forms of heritage, which serve as living archives of memory and identity for a transforming society. Beyond these limitations, this article investigates award-winning sculptures in Vietnam during the 1973-2013 period, proposing to view them as a form of "contemporary indigenous heritage" - a material text recording the shared narratives of the nation. The research applies content analysis and semiotic interpretation methods, based on a database of 101 award-winning works from five National Sculpture Exhibitions. This method focuses on categorizing creative themes across periods - from revolutionary topics and the image of women to new social issues like the environment and urban lifestyles - to decode how these artworks reflect and shape collective memory. Research results show that these sculptures are not merely individual creations but the crystallization of values, conflicts, and aspirations of Vietnamese society through each historical stage. From symbols of war to reflections on urban life, they have become a living heritage, participating in the construction of public cultural space and social dialogue. The conclusion asserts that, through their creative practice, sculptors have "enriched heritage" by creating new material memories, thereby strengthening social cohesion.